Korišćenje veštačke inteligencije u krivičnom postupku i za potrebe krivičnog postupka

Kompletan rad u pdf formatu

Autor/i: Milan Škulić,

Apstrakt: Osim što se mnogobrojna krivična dela, poput onih u sferi kompjuterskog kriminaliteta mogu izvršiti upotrebom veštačke inteligencije, brojni su i obrnuti primeri korišćenja raznovrsnih oblika veštačke inteligencije u legitimne društvene svrhe, nekada i u svrhe povezane sa primenom krivičnog prava, ali i radi otkrivanja, razjašnjavanja dokazivanja krivičnih dela. Ovo je neposredno povezano i sa osnovnim ciljem demokratske krivične procedure država koje se odlikuju vladavinom prava, a to je da se zakonito i pravično vođenim krivičnim postupkom omogući da niko nevin ne bude osuđen, a da se učiniocu krivičnog dela izrekne krivična sankcija pod uslovima koje propisuje krivični zakon. Kada se radi o upotrebi veštačke inteligencije u legitimne krivičnoprocesne, ali i u kriminalističke svrhe, značajno je pre svega, sledeće: 1) korišćenje veštačke inteligencije u cilju identifikovanja osumnjičenih, gde je posebno veliki značaj biometrijskih metoda identifikacije, koje se zasnivaju na upotrebi biometrijskih kamera; 2) upotreba veštačke inteligencije u cilju kriminalističke analitike, a posebno radi profilisanja nepoznatih učinilaca krivičnog dela, na temelju analize svih relevantnih podataka; 3) korišćenje veštačke inteligencije kao elementa određenih kriminalističkih evidencija i baza podataka; 4) korišćenje veštačke inteligencije kao tehničkog instrumenta za utvrđivanje određenih kriminalistički/krivičnoprocesno/krivičnopravno relevantnih činjenica koje se tiču konkretnih krivičnih dela, kao kada se na takav način preliminarno utvrđuje originalnost/autentičnost potpisa, postojanje određenih oblika falsifikata i sl.; 5) korišćenje veštačke inteligencije kao sredstva određenih veštačenja; 6) upotreba određenih kompjuterskih „alata“ u sferi veštačke inteligencije, podobnih za brzu analizu podataka pribavljenih određenim specijalnim istražnim tehnikama; 7) korišćenje veštačke inteligencije prilikom procene opasnosti od bekstva okrivljenog ili opasnosti od ponovnog izvršenja krivičnog dela, kada se radi o oceni (ne)postojanja takvih razloga za određivanje pritvora u krivičnom postupku, odnosno preduzimanje drugih mera koje proizlaze iz specifične „analizu rizika“; kao i 8) upotreba veštačke inteligencije prilikom vrednovanja značaja određenih okolnosti za odmeravanje kazne, pri čemu naravno, treba uvek imati u vidu da svaku krivičnu sankciju, pa i kaznu, izriče sud u okviru prava države na krivično sankcionisanje/kažnjavanje (ius puniendi), što uvek podrazumeva ključnu ulogu čoveka, kao sudije. Veštačka inteligencija može u tom pogledu biti od koristi sudiji tako što mu omogućava lakšu analizu svih relevantnih okolnosti, daje prikaz sudske prakse i sl., ali ona ne sme nikada da suštinski zameni čoveka. In addition to the fact that numerous criminal offences—particularly those within the domain of cybercrime—may be committed through the use of artificial intelligence, there are likewise many countervailing examples demonstrating the legitimate and socially beneficial uses of various forms of artificial intelligence. These uses increasingly extend to areas connected with the application of criminal law, as well as to the detection, clarification, and evidentiary establishment of criminal offences. This trend is directly associated with the fundamental objective of democratic criminal procedure in states governed by the rule of law: ensuring, through a lawful and fair criminal process, that no innocent person is convicted, while guaranteeing that the perpetrator of a criminal offence is subjected to a criminal sanction under the conditions prescribed by criminal legislation. With respect to the legitimate use of artificial intelligence in criminal procedure and criminal investigation, the following aspects are particularly significant: 1) Identification of suspects, with special emphasis on biometric methods of identification relying on biometric-camera technology; 2) Criminal intelligence and analytical use, particularly for profiling unknown perpetrators based on comprehensive analysis of all relevant data; 3) Integration of artificial intelligence into investigative records and databases; 4) Use of artificial intelligence as a technical instrument for establishing facts relevant to criminal investigation, criminal procedure, or substantive criminal law—for instance, preliminary determination of the originality or authenticity of a signature, detection of forgery, and similar tasks; 5) Use of artificial intelligence in expert examinations; 6) Application of AI-based computational tools suited for rapid analysis of data obtained through special investigative techniques; 6) Risk assessment of flight or reoffending, particularly when evaluating grounds for pre-trial detention or for imposing other procedural measures; 7) Use of artificial intelligence in sentencing, specifically in evaluating the weight and significance of circumstances relevant to determining punishment. It must always be borne in mind that the imposition of any criminal sanction—including punishment—is ultimately the prerogative of the court, exercised within the framework of the state’s ius puniendi, which presupposes the central and irreplaceable role of the human judge. Artificial intelligence may assist the court by facilitating the analysis of relevant circumstances, providing access to comparative case law, and similar functions, but it must never supplant the human decision-maker.

Ključne reči: veštačka inteligencija, krivični postupak, krivično procesno pravo, kriminalistika, Zakonik o krivičnom postupku / Artificial Intelligence; Criminal Proceedings; Criminal Procedural Law; Criminalistics; Criminal Procedure Code